Ukraiński wyraz pysanka pochodzi od czasownika pysaty, co oznacza w tym wypadku „pokrywać wzorem”. Tradycja zdobienia jaj sięga czasów starożytnych. W obrzędowości pogańskiej jajko spełniało rolę ważnego symbolu płodności i odradzającego się życia. Najstarsze barwione jajka, odnalezione na terenie Ukrainy datowane są na VI-VII w. naszej ery.
Najbardziej znane są pisanki z trzech regionów Ukrainy: Huculszczyzny, Pokucia i Bukowiny.

pisanki, ozdoby, sklep, pisanki huculskieTechnika
We wspomnianych regionach pisanki zdobi się techniką batikową. Polega ona na pokrywaniu odpowiednich partii jajka woskiem, a następnie barwieniu reszty skorupki. Czynność tę można powtarzać wielokrotnie na jednym jajku, pokrywając woskiem partie skorupki już zabarwione, uzyskując tym samym różnokolorowy ornament. Musi być jednakże zachowana zasada barwienia na początku kolorem najjaśniejszym, a na końcu najciemniejszym.
Do nanoszenia wzoru na jajko używa się specjalnego przyrządu, zwanego kistką lub piselcem. Jest to patyczek z przymocowanym na końcu malutkim blaszanym lejkiem o wąskim ujściu, przez które wycieka strużka roztopionego wosku. Im węższe ujście lejka, tym delikatniejszy, cieńszy ornament.

Barwienie

pisanki, ozdoby, sklep, pisanki huculskie

Na wspomnianym terenie do barwienia jaj używa się następujących kolorów: żółtego, pomarańczowego, czerwonego, wiśniowego, ciemno-brązowego, czarnego oraz w niewielkim stopniu zielonego i niebieskiego. Obecnie stosuje się farbki syntetyczne, dawniej barwnik uzyskiwano z naturalnych źródeł. I tak np. żółty pochodził z wywaru z kory dzikiej jabłoni, zielony z oziminy, czerwony z kory „brazylijskiego drzewa” lub muszek zwanych szpankami. Aby uzyskać zabarwienie czarne, do barwnika dodawano sadzy.
Jajka muszą być barwione w chłodnych roztworach, aby nie roztopił się naniesiony na nie uprzednio wosk. W celu wzmocnienia działania barwnika dodaje się do niego octu.
Pisankarka zabierająca się do pracy przygotowuje od razu większą ilość jajek, zazwyczaj kilkadziesiąt. Ważne jest, aby ich skorupki były jasne i dokładnie umyte – inaczej barwnik mógłby nierównomiernie pokryć powierzchnię. Robota idzie taśmowo – na początku pisankarka pokrywa woskiem te partie jajek, które mają pozostać białe, są to przeważnie linie, które dzielą jajko na główne płaszczyzny, zapełniane później różnokolorowym ornamentem. Na tym etapie nanosi się punktowo zieloną i niebieską farbkę, która pokrywa małe powierzchnie i zabezpiecza sieją, również nakładając na nią wosk. Tak przygotowane jajka są barwione na żółto. Po kilku godzinach, gdy barwnik wniknie w skorupkę, pisankarka nakłada wosk na miejsca, które mają pozostać żółte, po czym barwi jaja na kolejny, ciemniejszy kolor. Procedura ta jest powtarzana aż do pokrycia jajka najciemniejszym kolorem, zwykle kolorem tła – czarnym, wiśniowym lub ciemno-brązowym. Wówczas odstawia się jajka do wyschnięcia w ciepłe miejsce, np. na piec. Po pewnym czasie zaschnięty wosk zaczyna topnieć, wówczas wyciera się jajka czystą ściereczką, nadając im dodatkowo piękny połysk. Obecnie pisankarki stosują także rozmaite lakiery, które dodatkowo chronią powierzchnię jajka, jednak pozbawiają je tym samym swoistego uroku.

Kolorystyka, podział, ornamentyka
pisanki, ozdoby, sklep, pisanki huculskiePisanki huculskie różnią się znacznie od bukowińskich i pokuckich. Charakteryzuje je bardzo drobny ornament o ciepłych kolorach – żółtym, pomarańczowym, czerwonym, tło jest najczęściej czarne. Pisanki pokuckie i bukowińskie mają tło wiśniowe lub ciemno-brązowe, ich powierzchnia podzielona jest na kilka dużych, zasadniczych płaszczyzn, a wzory są duże i raczej proste. Chociaż i między dwoma ostatnimi regionami występują różnice w malowaniu jaj, to są one uchwytne jedynie dla znawców tematu. Natomiast pisanki huculskie, a nawet ich niektóre odmiany może rozpoznać na pierwszy rzut oka nawet laik Pisanki pokuckie i bukowińskie
Jak to już zostało wspomniane wyżej, cechuje je ciemny, najczęściej wiśniowy kolor tła, które zajmuje większą część powierzchni jaja. Ornament zazwyczaj prosty, geometryczno-roślinny w kolorach: białym, żółtym, czerwonym, czasami zielonym. Pisanki z tych regionów w większym stopniu zachowały archaiczne motywy zdobnicze, których symbolika nawiązuje nierzadko do czasów i pogańskich, inne należą do kręgu symboliki chrześcijańskiej.

Comments are closed.